VEFA REHBERLİK

STRES YÖNETİMİ

2012-02-13T09:56:00.000-08:00

Artık hayatın kaçınılmaz bir parçasıolan STRES; kişinin kendisinitehdit altında hissetmesine neden olan, fiziksel veya psikolojik zorlanmalar karşısında, savunma ya da uyum sağlama amacıylaverdiği tepkidir.

Stres, kendiliğinden oluşan birdurum değildir. Stresin oluşması için insanın yaşamını sürdürdüğü çevrede meydanagelen değişimlerden etkilenmesi gerekir. Tabiî ki ortamdaki değişmelerden her bireyetkilenir burada önemli olan etkilenen kişinin bu değişimlere verdiği tepkidir.

Stresin oluşması için etkilenen kişininvücudundaki özel biyo-kimyasal değişmeler sonucunda vücut sisteminin hareketegeçmesi (kasların gerilmesi ve gevşemesi, salgılar vb. ) gereklidir.

STRESİ ORTAYA ÇIKARAN NEDENLER

Bu nedenler her insan için farklı farklıdır. Çünkü olaylaraverilen tepkiler; kişilik özelliklerine, algılara, düşüncelere ve inançlarabağlı olarak değişiklik gösterir.

Bu etkenleri kolay kolay değişmezler; özellikle de birtakımgüçlü duygusal şartlanmalarla bağlantılılarsa. Gelecekteki olayları dahakorkunç hale getirmek kolaydır ve mümkün olan en kötü olayı zihinsel olarakçağrıştırabiliriz ki birçok kere gerçek yaşananların hayal edildiği kadarkorkulacak problemli durumlar olmadığı ortaya çıkmıştır. Stresinbirçok sebebi vardır, bu sebepler 3 başlık altında toplanmıştır.

Bireyin kendisi ile ilgili stres kaynakları; Aile içi ilişkiler, yeni bir çocuğundoğumu, sevilen birinin kaybı, uzun süreli uykusuzluk, dengesiz beslenme, çay,kahve gibi uyarıcı değeri yüksek maddelerin fazla tüketilmesi, ekonomiksorunlar, taşınma, hastalık, v.b

Bireyin iş veya okul yaşantılarının ortaya çıkardığı streskaynakları; Yetiştirilmesigereken işler veya ödevler, topluluk önünde konuşma yapmak, idarecilerle olanilişkiler, toplantılar, bilgisayar yorgunluğu, ikinci bir işte çalışmak, işdeğişikliği, akademik başarısızlık v.b

Bireyin yaşadığı çevrenin oluşturduğu stres kaynakları; ulaşım problemi, yaşanılan yerin değiştirilmesi,ülke ekonomisinin gidişatı, kalabalık, bozuk kişiler arası ilişkiler, hareketlive telaşlı bir hayat, gelecek endişesi yaşayan, gürültü vb. Stresi ortayaçıkaran nedenler belirgin ya da gizli olabilir. Belirgin olduğu durumlarda, verilentepki ile stres kaynağı arasındaki ilişki fark edilirken gizli olduğunda stresbelirtileri ortada olmasına rağmen sebep anlaşılmaz.

Olumlu olan stres, hoşa gidenaktivitelerin getirdiği yaşamsal zorluklardan kaynaklanır. Buna, üniversiteyikazanmak, evlenmek, duygusal bir ilişkiye başlamak, yaşadığımız çevreyideğiştirmek gibi örnekler verilebilir. Bu olumlu durumların yarattığı streslebaşa çıktığımızda olgunlaşırız, kendimize güvenimiz artar, bu da stresinhayatımıza getirdiği olumlu etkidir.

Olumsuz stres ise uyum sağlamamızgereken nahoş durumlar olduğunda yaşadığımız strestir. Buna örnek olarak, ölüm,problemli ilişkiler, çok fazla iş yükü verilebilir. Eğer stresle sürekli amaetkisiz bir mücadele var ise, bu, sonuçta tükenmeyi getirir.

STRESİN ETKİLERİ VE SONUÇLARI

Her insanın kendi iç dengesi veolaylara verdiği tepkiler farklı olduğu gibi, stresten etkilenme ve onunla başaçıkabilme becerisi farklıdır, aslında stres belirli bir seviyede ve kabuledilebilir sınırda olduğu zaman sanıldığı kadar kötü bir durum değildir. Çünkübu durumda kişinin verimini artırıcı bir rol oynar ancak aşırıya kaçarsapsikolojik çöküntüyle beraber verimi düşürür.

Stres altındayken yaşanılan değişimvücut tarafından tehdit olarak algılanır ve beyinde stres hormonlarınınsalgılanmasına sebep olur. Bunun sonucunda kişide ortaya çıkan belirtileri 4başlıkta toplayabiliriz.

Fiziksel belirtiler; İnsan bedeni, dış etkenlere uyum sağlayabilmek içinçalışan bir iç dengeye sahip olduğundan, dolaşım sistemi rahatsızlıkları, çarpıntı, hipertansiyon gibi kalp vedamar hastalıkları, şeker hastalığı, sindirimorganlarında sorunlar, nefes darlığı, ellerde titreme, uykusuzluk, bitkinlik,eklem ve baş ağrıları, gerginlik, kasılma hatta kanser gibi sorunlar ortayaçıkabilir.

Psikolojik etkileride göz ardı edilmeyecek kadar büyüktür. Karamsarlık,kaygı, işte isteksiz tavırlar sergileme, depresyon, huzursuzluk, sıkıntı,gerginlik, durgunlaşma, sinirlilik, saldırganlık, aşırı duygusallık, aşırıkaygı unutkanlık, aşırı yemek yeme ya da iştahsızlık, madde bağımlılığı gibisonuçlar gözlenmektedir.

Zihinsel belirtiler Konsantrasyon ve karar vermedegüçlük, unutkanlık, aşırı derecede hayal kurma, mizah anlayışı kaybı, iş kalitesindedüşüş, hatalarda artış gözlenir.

Sosyal belirtiler :İnsanlara karşı güvensizlik,başkalarını suçlamak, randevulara

gitmemek veya çok kısa zaman kalaiptal etmek, insanlarda hata bulmaya çalışmak ve sözle rencide etmek, haddindenfazla savunmacı tutum, bir çok kişiye birden küs olmak, konuşmamak gibi ortaya çıkar. Bu fiziksel ve psikolojik sağlık sorunlarısonucunda stres erken ölümlere dahi neden olabilmektedir.

Stres Sırasında Organizmada MeydanaGelen Değişiklikler

Selye, bedenin stresli durumlardaverdiği üç aşamalı tepkiyi "Genel Uyum Sendromu" olarakadlandırmıştır. Bu kurama göre, organizmanın strese tepkisi üç aşamada gelişir.Sistem, bu stres tepkisi sayesinde tekrar dengeye dönmek için bir uyum sürecibaşlatır.Bunlar ;

Alarm Aşaması: Birey bir stres kaynağı ilekarşılaştığında, beden savaş ya da kaç tepkisi" gösterir. Butepki sırasında bedende oluşan fiziksel ve kimyasal değişmeler sonucundakişi, stres kaynağı ile yüzleşmeye ya da kaçmaya hazır hale gelir. Strestealarm aşamasında, stresi yaratan kaynaklar ve bunların yoğunluğu artışına bağlıolarak normal davranıştan sapmanın ilk işaretleri verilmeye başlanır.

Direnme Aşaması: Alarm aşamasında stres kaynağına uyumsağlanırsa her şey normale döner ve stresin oluşturduğu tahribat giderilmeyeçalışılır. Ancak uyum sağlanamadıysa birey direnme aşamasında, strese karşıkoymak için elinden gelen tüm gayreti ortaya koyar bu gayret sonucunda başaçıkmayı başarırsa vücut tepkileri normale döner. Şayet başarılı olamazsabelirli bir süre bireyin davranışlarında ve yaşantısında stresin etkilerigözlenebilir.

Tükenme Aşaması: Eğer direnme aşamasında da stres kaynağı ile başa çıkılamaz ve uyum sağlanamaz ise, fiziksel kaynaklar kullanılamazve tükenme aşamasına geçilir. Tükenme aşamasında, stres kaynağı hala mevcuttur.Bu aşamada uzun süreli stres kaynakları ile mücadele edilemez ve kişi başkastres kaynaklarının etkilerine de açık hale gelir.

STRES YÖNETİMİ

Yaşamın her alanında olumlu yada olumsuzyaşantılarla stresin bizi takip ettiğini düşünürsek stressiz yaşamak mümküngörünmemektedir. Bu yüzden stressiz bir yaşam beklentisi yerine stresle kontroledebilmeyi amaçlamalıyız. Stresi kontrol edebilmenin ilk adımı ise stresinfarkında olmaktır. Böylece atılacak adımlarla sonuca ulaşmak daha rahatolur.

Stresin ortaya çıkardığı problemlerdenkurtularak yaşamdan tat alabilmek amacıyla, stresi ortaya çıkaran nedenlerlebaş etme çabasına stres yönetimi denir.

Nasıl ki stresi ortaya çıkaran nedenler herkesiçin farklı ise stresle başa çıkma da kullanılan yöntemlerde de herkes içinortak bir çözüm yolu yoktur. Bu yüzden kişi kendi kişilik ve yaşam tarzına en uygunyöntemleri bulup denemelidir.

İnsanlar doğdukları andan itibarenbirçok problemle karşılaşmaktadırlar. Ancak problemle karşılaşan insanlar, çoğunlukladuruma hemen boyun eğmez. Bunun yerine sorunla başa çıkabilmek için kendilerinegöre yöntemler geliştirmişlerdir. Bu yöntemler zaman içinde, uygulamalarınsonucuna göre ya kullanılırlık kazanmıştır ya da yenilerini geliştirme gereğiortaya çıkmıştır.

Stres Yönetiminde DKBY

(Değiştir - Kabul Et – Boşver -Yaşam Tarzını Yönet)

Modeli:

Stresyönetimi son safhada ‘yaşam tarzı yönetimi’dir. Stresi yönetmeye karar vermekdemek, bireyin duygusal, fiziksel ve ruhsal yaşam kalitesini yükseltmeye kararvermesi demektir. Braham’ın geliştirdiği DKBY, bireylerin yaşadıkları stresikontrol altına almaları, yönetmeleri için geliştirilen dört aşamalı birmodeldir. Bu yaklaşım aşağıda kısaca açıklanmaktadır (Braham, 1998: 57-59).

İlk adım olan D (Değiştir), imkanınızvarsa, içinde bulunduğunuz olumsuz durumu değiştirmektir. Olumsuz durumudeğiştirebilirdeniz, bu durumun sebep olduğu stresi tamamen ortadan kaldırmayıbaşabilirsiniz.

İkinci adım, K (Kabulet)’dır. Kontrol edemeyeceğiniz durumlarlakarşılaşabilirsiniz. Bu adımda, kontrol edemeyeceğiniz koşulları öfkelenmedenkabul etmeyi ve pozitif yaklaşımınızı kaybetmemeyi öğrenmelisiniz.

Üçüncü adım olan B ‘Boşver’i temsil etmektedir. Boş vermek duygusal, zihinsel ve ruhsal açıdan işe yarayangüçlü bir yöntemdir. Değiştiremeyeceğimiz durumları kontrol etmeye çalışmakbizi kontrol saplantısına götürür. Bu durum da strese sebep olur.

Dördüncü adım ise, Y, ‘yaşamtarzını yönet’tir. Bu adımda egzersiz, diyet, rahatlama ve duygusaldestek yoluyla, gelecekte stres oluşturabilecek unsurlarla bu günden mücadeleetmeyi sağlar.

ERGENLERDE STRES VE BAŞA ÇIKMA

Ergenlik dönemi,belirgin ve hızlı fizyolojik, psikolojik vesosyal gelişimlerin görüldüğü, çeşitli gelişimsel görevleringerçekleştirilmesi gereken ve çocukluktanyetişkinliğe geçişi ifade eden bir yaşamdönemidir. Ergenlik dönemi davranışları, düşünceleri, giysileri ya datutkuları, akademik başarısıkonusunda yapılan eleştiriler nedeniyle ana babaları, öğretmenleri ve yakınlarıile çatışma yaşanan bir dönemdir. Aynı zamanda ergen yaşıtları tarafından beğenilmeme, onaylanmama, dışlanma ve aşağılanma yaşantılarıyla da başa çıkmakzorundadır.

Ergenlerin yaşadıklarıbirden fazla değişikliğe uyum sağlamasının zorluğundan ve uyum aşamasında başvurduklarıyöntemlerin, sağlıklı yetişkinliğin temellerini oluşmasında önemli rol oynamasındadolayı bu dönemde yaşanılan stres ve başa çıkma yöntemleri önem taşır.

Ergenlerinbaşa çıkma davranışlarını oluştururken;

*Benzer olaylarile başa çıkmada daha önceki kişisel deneyimlerinden

*Ailesindekibireylerinin başarılarının ya da başarısızlıklarının gözlenmesi ile oluşandeneyimlerden

*Kendi fizyolojilerineilişkin algıları ve hassasiyetleri konusundaki düşüncelerinden ve

*Özellikleçevresindeki önem verdiği kişiler tarafından yapılan sosyal yönlendirmelerden etkilenir.

Annebabaların çocuk ve ergene yönelik tutumunun başa çıkma davranışlarınınoluşumunda çok önemli bir etkiye sahip olduğu belirtilmektedir. Aile içibağlılığın hissedildiği, çatışmanın daha az olduğu, destek ve güven hissininsağlandığı ailelerde, kendilerini güvenli hisseden çocuklarçevreleri ile girdikleri etkileşimlerde daha aktif olacaklardır. Aksine, kendilerini çok güvenli hissetmeyen çocuklar ise streslidurumları daha tehlikeli algılayacakve sorunla baş etmek yerine kaçmayı tercih edecekler ve olumsuzluklardan daha fazla etkileneceklerdir.

Ergenlikdöneminde karşılaşılan sorunlara etkili çözümler üretilememesi ortaya çıkanbaşa çıkma davranışlarının kendisinin de bir gerilim kaynağı olmasına nedenolabilir. Örneğin, sorunlardan uzaklaşmak amacı ile alkol ve madde kullanımına yönelmekardından daha büyük sorunlar ve sonuçlar doğurabilir.

Toplumsallaşmanınönemli bir parçası olan arkadaşgrubu ergen için en büyük destektir. Ancakakran grubu, ergenin sorunlardan uzaklaşma aracı olarak; alkol, sigara, uyuşturucugibi bazı maddelere yönelmesine neden olabilmektedir. Stresli durumlar karşısında alkol ve madde kullanımına yönelen ergenlerin, psikolojik olarak olgunlaşmamış, kendini idare etme yeteneği düşük bireyler olduğu bildirilmektedir

Çocuk suçluluğunun önemli boyutlara ulaştığı günümüzde suça yönelenergenlerin, istismar, ihmal, şiddete maruz kalma ve aile tarafından sağlanan sosyaldesteğin yeterli düzeyde sunulmaması gibi sorunlar yaşadığı görülmektedir.Problemle başa çıkmada yetersiz kalan ergenler bu tür sorunlar karşısında,stresi inkâr etme ya da saldırgan davranışlar ve psikosomatik şikâyetler ile dışa vurmagözlenmektedir.

Annebabanın iyi bir model oluşturamadığı ve/ya da yetersiz kaldığı durumlarda, ergenlerin etkinmodellere ve bilgi paylaşımınagereksinimlerini artırmaktadır. Suçluluğunönlenmesi ve ergenin yeniden topluma kazandırılmasürecinde etkili başa çıkma örüntülerininedinebilmeleri önemli bir rol oynamaktadır.

Kaynaklar:

BALTAŞ, Acar ve Zühal BALTAŞ; Stres ve Başa Çıkma Yolları.İstanbul: Remzi Kitabevi,

BASUT, Ebru; Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi: 13 (1) 2006

ERTEKİN, Yücel; Stres ve Yönetim. Ankara: TODAİE,1993. 253 Ankara.

GÜÇLÜ,Nezahat. “StresYönetimi” G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt 21 Sayı 1 s. 91-109 2001

KONSANTRASYONUMU NASIL ARTTIRIRIM?

2012-02-09T04:42:00.000-08:00

Eğer çalışırken dikkatinizi toplayamamaktan şikayetçiyseniz konsantrasyon problemi yaşıyor olabilirsiniz. Eğer dikkatinizi toplayamıyorsanız, bunun mutlaka bir nedeni vardır. Konsantrasyonunuzu arttırmak için, her şeyden önce dikkatinizi neyin dağıttığını öğrenin. Daha sonra dikkatinizi dağıtan şeyleri kontrol altına almak için kendinize bir yol geliştirin ve geliştirdiğiniz bu yolu alışkanlık haline getirin.

Aşağıda dikkatinizi dağıtabilecek olan uyaranlar hakkında kısa bilgiler bulacaksınız. Dikkat dağıtıcıları belirleyip kontrol etmeye başladıktan sonra, bu kontrolü alışkanlık haline getirin.

DİKKAT DAĞITICILAR	KONTROL ALTINA ALIN
DIŞSAL SEBEPLER Çevrenizdekiler TV, çok rahat bir koltuk,başka insanlar, gürültü, sözlü müzik poster, afiş ve resimler, uygun olmayan oda ısısı, telefon	Dikkatinizi dağıtan ortamlardan uzaklaşın ya da ortamı yeniden düzenleyin. Çalışmaya başlarken, dikkat dağıtan şeyleri kontrol altına alın. Kendinize bir çalışma köşesi belirleyin. Burayı sadece ders çalışmak için kullanın. Çalışma köşeniz, çalışırken ihtiyaç duyabileceklerinizi koyacağınız kadar yeterli bir masadan oluşmalıdır. Bu masayı, ders dışındaki, yemek yemek vb. işler için kullanmayın. Eğer yemek masasını, ders çalışmak için kullanıyorsanız, her ders çalıştığınızda, bu masaya farklı bir örtü sererek, ya da masa lambası ekleyerek, çalışma masası haline getirin.
İÇSEL SEBEPLER Fiziksel Sebepler Açlık, esneme uykunuzun gelmesi	Kendinizi en verimli hissettiğiniz saatlerde çalışın, proteince zengin besinler alın ve mümkünse çalışmaya başlamadan önce 5 dakika kadar hafif egzersiz yapın. Asla yatarak, uzanarak çalışmayın. Yattığınızda, bir süre sonra gevşersiniz. Öğrenmenin tam olarak gerçekleşmesi için zihninizin ve vücudunuzun belirli bir uyanıklıkta olması gerekir. Bunu saptayan en önemli faktörlerden biri de kas gerilimidir. Kas geriliminizin belirli bir noktanın altına inerse, beyine, uyku haline geç mesajı gider ve uykunuz gelir. Yatarak çalışırken de, kas geriliminiz azaldığından, kolaylıkla uykunuz gelir ve öğrenme verimliliğiniz düşer
Sıkılıma Hoşlanmama, ilgi çekici bulmama	Çalıştığınız konuyu sevmenizi sağlayacak bir neden bulmaya çalışın, çalışma zorluğu çekmeyen arkadaşlarınızla, hocalarınızla konuşun
Kaygılanma	Sürekli kaygılanmanıza neden olan sorunlarınızı belirlemeye ve bunları çözmeye çalışın. Bunun için okulumuz rehberlik servisinden yardım alabilirsiniz
Gözünüzün korkması	Eğer çalışmanız, okumanız gereken çok fazla şey varsa, bunları küçük parçalara ayırarak işe başlayabilirsiniz. Size en zor gelen parça ile çalışmaya başlayın. Her parçanın sonunda birkaç dakika dinlenin ve kendinize ödül verin (sevdiğiniz bir şarkıyı dinlemek gibi). Eğer bu parçaları bitiremediyseniz bu kez kendinize küçük bir ceza verin (2 saat telefonla konuşmamak gibi).
Hayal kurma	Öncelikle hayal kurma ve çalışmayı birbirinden ayırın. Çalışırken hayal kurmaya başladığınızı fark ederseniz, çalışmayı bırakın ve aklınızdan geçenleri bir yere yazın. Ya da hayal kurmaya başladığınızı fark ettiğiniz anda, o ana kadar geldiğiniz yere kadar olan konuları gözden geçirip, çalışmayı bırakın. Hayalinize geri dönün, hayal kurun ve ancak bu bittikten sonra tekrar çalışmaya başlayın. Buradaki temel nokta, ders çalışmayı ve hayal kurmayı ayrı zamanlarda yapmanızdır.
Kişisel kaygılar	Sizi, neyin endişelendirdiğini belirleyin ve bunun üstesinden gelmek için somut bir plan yapın. Size yardımcı olabilecek biriyle bunu paylaşın, güvendiğiniz biri ya da Rehberlik Servisi ile konuşun.

KONSANTRASYON VE BEDENİNİZ

Bazen yoğun ders çalışma temposuna ayak uydurmak ve hedeflediğimiz başarıya ulaşmak için, bedenimizi ihmal ederiz. Ancak sağlığınıza ve bedeninize gerekli özeni göstermezseniz, hem çalışma isteğinizi ve enerjinizi hem de sağlığınızı kaybedebilir, çabuk yorulabilirsiniz ki bu da kaygı düzeyinizi arttırarak performansınızı düşürür.

Konsantrastyonunuzu ve performansınızı yüksek tutmak için aşağıda bazı öneriler verilmiştir. Bunları hayatınızın bir parçası haline getirmeye çalışın.

DÖNEM BOYUNCA Sağlıklı beslenin, spor yapın ve gerektiği kadar dinlenin.

· Yemek yemeğe, rahatlamış olarak başlayın. Yemeğe başlamadan önce 10 dakika kadar kendinizi oyalayın ve rahatlayın. Dengeli beslenmeye özen gösterin ve yemeği asla aceleye getirmeyin. Yemek zamanınızı, dinlenme ve gevşeme zamanı gibi düşünün.

· Mutlaka sevdiğiniz bir sporu yapın, yüzme, tenis, yürüyüş sevebileceğiniz spor dalları olabilir. Zamanla spor yapmayı bir alışkanlık, hayatınızın bir parçası haline getirin.

· Günde 7-8 saat düzenli uyumaya mutlaka özen gösterin.

HER DERS ÇALIŞTIĞINIZDA Vücudunuzu, konsantrasyonunuzu arttırmak için kullanın.

Uygun çalışma ortamı yaratın. Çalışma sandalyeniz ve masanızın boyutları, size uyumlu olsun. Masanızda, ihtiyaç duyabileceğiniz her şeyi bulundurun. Ortamı yeterince, gözünüzü rahatsız etmeyecek şekilde aydınlatın. Asla yatarak ya da uzanarak ders çalışmayın.

Çalışma saatlerinizi biyoritminize göre ayarlayın. En verimli çalışabildiğiniz saatlerde en zor konuları çalışın. Sizi daha az zorlayan konuları, daha az verimli olduğunuzu saatlerde çalışabilirsiniz.

Kendi konsantrasyon limitinizi bilin ve bunu kabullenin. Ders çalışmaya başlayacağınızda ihtiyaç duyabileceğiniz herşeyi bir araya toplayın. Çalışma sonunda neyi başarmak istediğinizi hedefleyin ve moraliniz yüksek bir şekilde çalışmaya başlayın. Dikkatiniz dağılmaya başladığında, kendinizi toparlamaya çalışın, kendinizi biraz zorlayın. Ancak tüm çabanıza rağmen dikkatinizi toplayamıyorsanız o zaman 5-10 dakika ara verin. Bu arada birileriyle konuşun, kısa bir yürüyüş yapın ve gevşeyin. Sonra tekrar çalışmaya başlayın.

SINAV ZAMANLARI VE STRES ALTINDAYKEN bile vücüdunuzu asla ihmal etmeyin. Yemek yerken, otobüsle kampuse gelirken ve sıra beklerken geçen zamanları gevşemek, rahatlamak için kullanın.

Uzun çalışma saatleri boyunca bol sıvı alın. Aldığınız günlük kalori miktarını biraz arttırın, sık sık ve az yiyin. Çok fazla kafein almamaya dikkat edin, bazı insanların kafeine duyarlılığı fazladır.

Mola verdiğinizde hafif egzersizler yapın, bu sizi zinde ve uyanık tutacaktır.

Uyku düzeninizi bozmayın. Daha fazla uykuya ihtiyacınız olduğunda, daha erken yatın ama geç kalkmayın. Eğer çok gergin ve kaygılıysanız, zaman zaman gevşeyin. Uykuya dalmakta güçlük çekiyorsanız, gün içinde spor yapın.

Kaynak: Atılım Üniversitesi, Hazırlık Okulu Öğrenci Gelişim ve Danışma Merkezinden alıntı yapılmıştır.

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

2012-02-09T02:59:00.000-08:00

Çocukta 7 yaşından önce başlayan, en az iki ortamda (ev, okul) 6 ay süreyle yaşına ve gelişim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle görülen bozukluğa denir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu gösteren bireylerde öğrenme , davranış vb. problemler görülebilmektedir.

DSM IV Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite/ Aşırı Hareketlilik Bozukluğunun Tanı Ölçütleri:

a) Dikkatsizlik

1. Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara veremez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerinde dikkatsizce hatalar yapar,

2. Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı etkinliklerde dikkati dağılır,

3. Doğrudan kendisine konuşulduğunda çoğu zaman dinlemiyormuş gibi görünür,

4. Çoğu zaman yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri ya da iş yerindeki görevlerini tamamlayamaz (karşıt olma bozukluğuna ya da yönergeleri anlayamamaya bağlı değildir),

5. Çoğu zaman üzerine aldığı görevleri ve etkinlikleri düzenlemekte zorluk çeker,

6. Çoğu zaman sürekli zihinsel çabayı gerektiren görevlerden kaçınır, bunları sevmez ya da bunlarda yer almaya karşı isteksizdir,

7. Çoğu zaman üzerine aldığı görevler ya da etkinlikler için gerekli olan şeyleri kaybeder (örn. Oyuncaklar, okul ödevleri, kalemler, kitaplar ya da araç-gereçler),

8. Çoğu zaman dikkati dış uyaranlara kolaylıkla dağılır,

9. Günlük etkinliklerinde çoğu zaman unutkandır.

b) Hiperaktivite/ Aşırı hareketlilik

1. Çoğu zaman elleri, ayakları kıpır kıpırdır ya da oturduğu yerde kıpırdanıp durur,

2. Çoğu zaman sınıfta ya da oturması beklenen diğer durumlarda oturduğu yerden kalkar,

3. Çoğu zaman uygunsuz olan durumlarda koşuşturup durur ya da tırmanır (ergenlerde ya da erişkinlerde öznel huzursuzluk duyguları ile sınırlı olabilir),

4. Çoğu zaman, sakin bir biçimde, boş zamanları geçirme etkinliklerine katılma ya da oyun oynama zorluğu vardır,

5. Çoğu zaman hareket halindedir ya da bir motor tarafından sürülüyormuş gibi davranır,

c) Dürtüsellik/ Ataklık

1. Çoğu zaman sorulan sorunun tamamlanmasını beklemeden cevabını verir,

2. Çoğu zaman sırasını bekleme güçlüğü vardır,

3. Çoğu zaman başkalarının sözünü keser ya da yaptıklarının arasına girer.

Not:(hiperaktivite-ataklık belirtilerinden altısı ya da daha fazlasını, en az altı aydır uyumsuzluk yaratacak ve gelişim düzeyine uygun olmayan şekilde göstermesi gerekir)

Çocukta yukarıda yer alan tanı ölçütlerinin yanı sıra; temel belirtilerin 7 yaşından önce başlaması, en az iki ortamda görülmesi, (okul ve evde) ve 6 ay boyunca da devam ediyor olması Yaygın gelişimsel bozukluk, zihinsel ve gelişimsel yetersizlik ve diğer psikolojik bozuklukların ve işitme ve görme yetersizliklerin olmaması gerekmektedir.

Bireylerde okul öncesi dönemden itibaren görülmeye başlayan DEHB’nin, tanısını kesinleştirecek bir test bulunmamaktadır. Bu nedenle DEHB’nin tanısının konulması çok yönlü değerlendirmeyi ve farklı bilgi kaynaklarının iş birliğini gerekmektedir. Klinisyenin tanı araçları, ana baba çocuk görüşmesi, ana baba çocuk gözlemi, ebeveyn ve öğretmen davranış dereceleme ölçekleri, fiziksel ve nörolojik muayene, bilişsel testler, işitme ve görme testi gibi yaklaşımlardır. Çocuk-ergen ruh sağlığı ve hastalıkları kliniklerinde DEHB tanısı, mevcut belirtilerin yaş ve zihinsel düzeye göre değerlendirilip çocuk psikiyatristleri ve klinik psikologlar tarafından DSM-IV tanı ölçütlerine göre konulmaktadır.

Özellikleri:

Bilişsel Gelişim Özellikleri:

Zekaları normal ya da normalin üstünde olmasına rağmen dikkatleri çok kısa süreli ve çabuk dağıldıkları için genellikle öğrenme problemleri yaşamaktadırlar.

Genellikle başladıkları işi sonlandırmada güçlük çekerler. Devamlı dikkat ve emek isteyen işlerde çalışmak istemezler.

Dikkatlerini uygun olarak ortama yönlendirmede zorluk yaşamaktadırlar.

Çalışmalarını plansız, düzensiz ve karmakarışık bir biçimde sürdürürler.

Günlük işlerinde genellikle unutkandırlar. Randevularını, beslenme saatini, eşyalarını, öğretmenin aileye gönderdiği mesajları vb. sıklıkla unutabilmektedirler.

Okuma ve yazma becerilerinde sıkıntılar yaşayabilmektedirler.

Bu çocukların bellek işleyişinde güçlükleri vardır. Belleğe ilişkin asıl sorun, söylenen sözün çocuğun dikkat alanına girmemesi nedeniyle öğrenmede yetersizlik yaşanmasıdır. Aileler ve öğretmenler sıklıkla bu çocukların unutkanlıklarından yakınmaktadırlar. Bellek sorunları özellikle çocuklardan bir şey yapmaları istendiğinde ya da birkaç yönerge aynı anda verildiğinde yaşanır.

Motor Gelişim Özellikleri:

Bazı DEHB çocuklarda gelişimsel gerilik görülebilmektedir. Motor koordinasyonu zayıf olabilmektedir. DEHB olan çocukların çoğu ince motor becerisi gerektiren işlerde özellikle yazı yazmada zorluk yaşarlar.

Sosyal ve Duygusal Gelişim Özellikleri:

Dikkat sürelerinin kısa ve atak olmaları çocukların sosyal kuralları öğrenmelerini güçleştirmektedir. Bu nedenle arkadaş bulmakta ve kurallarına göre oyun oynamakta güçlük çekebilmektedirler.

Grup içinde oynarken ya da çalışırken sırasını beklemekte zorlanmaktadırlar ve yönergelere ve kurallara uymada zorluk yaşadıkları için sosyal olarak uyumsuzluk göstermektedirler.

Aşırı hareketlidirler.

Eşyalarını, kitaplarını, kalemlerini ve oyuncaklarını sık sık kaybetmektedirler.

Ödevlerin ve etkinliklerin düzenlenmesinde sıklıkla zorluk çekmektedirler. Çoğu kez olası sonuçları düşünmeden kendini fiziksel olarak tehlikeye atabilirler (sağına soluna bakmadan caddeye fırlamak gibi),

İsteklerini ertelemekte ve dürtülerini kontrol etmekte zorluk çekebilmektedirler.

Dil ve Konuşma Özellikleri:

Konuşurken ses ve sözcük atlamaları görülebilir.

Nedenleri:

DEHB'nin sıklığı DSM IV (Köroğlu, 1994)'ün verilerine göre toplumda %3-5 arasında, erkek çocuklarda kızlara oranla 3 kat daha fazla olduğu tespit edilmiştir. DEHB'nin nedenleri tam olarak bilinmese de psiko-sosyal ve biyolojik faktörlerin etkili olduğu belirlenmiştir.

Psiko-sosyal Etmenler:İlk çocukluk dönemindeki eğitim hataları, aşırı beklenti (çocuktan yapabileceğinden fazlasını bekleme) ,korkulu olma, az ya da yanlış motivasyon, gelişim krizleri, olumsuz yaşam şartları,

Biyolojik ve Genetik Etmenler: Beyin zedelenmesi , genetik etkenler, beyindeki yapısal ve işlevsel anormallikler, biyokimyasal değişimler,merkezi sinir sistemindeki yapısal ve işlevsel bozukluklar.

Öğretmenlere Öneriler:

Size yardımcı olabilecek kaynakları harekete geçirin.okulun ve anne babanın desteğini isteyin.bir sorun ortaya çıktığında danışabileceğiniz bu konuda bilgili bir profesyonelle(psikolog,danışman v.b) iş birliği yapmalısınız.

1. Öğrencinizi size en yakın noktaya oturtun ve sürekli göz göze gelerek dikkati dağılan öğrencinizin dikkatini her an üzerinizde tutabilirsiniz

2. Öğrenmenizi duygusal yönünü göz ardı etmeyin.Bu çocuklar sınıftaki faaliyetlerin eğlendirici yönünü bulmak, başarısızlık ya da becerisizlik yerine başarılı olmanın tadına varmak, korku yada sıkıntı yerine heyecan yaşamak ihtiyacındadırlar.

3. Dikkat eksikliği olan öğrenciler düzenli ortamlara ihtiyaç duyarlar. Kendi başlarına iç dünyalarını düzenleyemedikleri için dış dünyalarının başkaları tarafından düzenlenmesini isterler.Ne yapacaklarını bilmeyen ya da unutan çocuklar önceden hazırlanmış listelerden faydalanabilirler. Onların hatırlatılmaya, prova yapmaya, tekrar yapmaya, yönlendirilmeye, sınırlar konulmasına ve düzene ihtiyaçları vardır.

4. Kuralları yazın ve her dakika göz önünde olacağı bir yere asın.Çocuklar kendilerinden ne beklendiğinden emin olduklarında, çevrelerindeki kişilere daha fazla güven duyacaklardır.

5. İşlerin nasıl yapılması gerektiğini tekrarlayın,yazın,söyleyin.

6. Sınırlar koymaktan çekinmeyin.Sınırlar çocuklara ceza vermek için değil,onları rahatlattığı ve çevrelerine güven duymalarını sağladığı için konur.

7. Önceden belirlenmiş bir programa dakik bir biçimde sadık kalmasını sağlayın.Bu programı tahtaya yada öğrencinin sırasına yapıştırabilir ve sık sık bakması için uyarabilirsiniz.

8. Okul sonrasında yapması gerekenleri yazması için yardımcı olun.

9. Ödevleri kontrol ederken , miktardan çok ödevin kalitesine bakın.

10. Çocuğun neler öğrendiğini sık sık kontrol edin..

11. Büyük projeleri, küçük ve bitirilmesi kolay parçalara bölün.Büyük projeler dikkat eksikliği olan öğrencileri hemen yıldırır ve ‘ben bunu bilmiyorum , bitirmeyi asla başaramam’ demelerine neden olur.Oysa büyük bir işi kolayca başarılabilir küçük parçalara bölmek, onları ürkütmeyecektir.

12. Sınıfta şakacı, alışılmışın dışında , neşeli biri olmaya çalışmalısınız.Bu çocuklar eğlenceye bayılırlar ve hemen katılırlar.Bu da dikkatlerini toplamalarına neden olur.Bu arada çocukları fazla heyecanlandırmaktan da kaçınmalısınız

13. Çocuğun başarılarını yakalamak ve övmek için hep tetikte olun.Dikkat eksikliği olan çocuklar, o kadar fazla başarısızlık yaşarlar ki, verebileceğiniz her türlü olumlu tepkiye ihtiyaçları vardır.Övgüye çok olumlu tepki verirler; övgü almadıkları durumda siner ve içine kapanırlar,güvenlerini kaybederler.

14. Öğretirken konu başlıklarını kullanın, ana fikri çıkarmayı öğretin.

15. Neler söyleyeceğinizi söylemeden önce anons edin, sonra söylemek istediğinizi söyleyin.

16. Yönergelerinizi basitleştirin.Seçilecek şıkları basitleştirin.Basit cümleleri kavratmak daha kolaydır.Ama renkli cümleler kullanın,renkli bir dil dikkat toplamaya yardımcı olur.

17. Kendilerini değerlendirebilmeleri için onlara yardımcı olun.Çoğu zaman nasıl davrandıklarının ya da bulundukları noktaya nasıl geldiklerinin farkında değildirler.Kendi kendisini tanımasına yardımcı olacak sorular sormalısınız.

18. Davranışların yönlendirilmesini sağlamak için daha büyük çocuklarda puanlama sistemi ve daha büyük çocuklarda ödüllendirme sistemi geliştirin.

19. Eğer çocuk sosyal işaretlerden –vücut dili, ses tonu, zamanlama vb.- anlamıyorsa, o zaman tedbirli bir şekilde bunları anlamayı ona öğretmelisiniz.

20. Sınav tamamlamayı öğretin.

21. Çocukları çifter ya da üçer gruplar halinde ayırın.Birlikte çalışabilecek grup şeklini bulana kadar denemekten vazgeçmeyin.

22. Grubuna bağlı kalmasına dikkat edin.Bu çocuklar bir gruba ait olmak ve işlev sahibi olmak ihtiyacı duyarlar.

23. Olanak buldukça çocuğa sorumluluğunu verin.

24. Evden –okula-eve bir ödev defteri tutturun.Bu yöntem ev ile okul arasında sürekli bir iletişim sağlar.

25. Günlük karne sistemi geliştirin.Çocuk küçükse karne eve, daha büyükse direkt olarak çocuğa okunmalıdır. Günlük karne disiplin amaçlı değil, cesaret verici olmalıdır.

26. Övün, sırt sıvazlayın, onaylayın, cesaret verin, umutlandırın.

27. Daha büyük çocuklara, öğrendiklerini daha sonra hatırlayabilmek için küçük notlar yazmalarını önerin.

28. Bir senfoniyi yöneten bir orkestra şefi gibi davranın. Orkestranın senfoni başlamadan önce dikkatini toplamasını sağlayın.

29. Olanak buldukça, birlikte çalışabilmeleri için onları her ders için bir çalışma arkadaşı seçmeye ve telefon numarasını yazmaya teşvik edin.

30. Çocuğun arkadaşları tarafından damgalanmasını önlemek için, sınıf arkadaşlarına durumu açıklayın ve normal davranmalarını sağlayın.

31. Anne ve babayla sık sık görüşün.Onlarla yalnızca sorun ortaya çıktığında görüşmekten kaçının.

32. Evde yüksek sele kitap okumasını önerin.Sınıfta olanak buldukça yüksek sesle okuyun.Çocuğun tek bir konu üzerinde odaklanmasını sağlayın.

33. Sık sık tekrar yapın.

OKULDA YAPILABİLECEKLER

DİKKATİNİ TOPLAMAK İÇİN:

1.Öğrencinizi size yakın bir sırada oturtun.Özellikle cam kenarında ve arka sıralarda oturtmayın.

2.Yönergelerinizi açık ve net vermeye çalışın. Size kulak verilip verilmediğini anlamaya çalışın.

3.Yönergelerinizi verirken yavaş ve kısa konuşmaya özen gösterin.

4.Yönergeler uzun verildiğinde görevin başlamasından önce yönergeyi öğrenciye tekrar ettirin.Grup önünde bu yaklaşımı yapmaktan kaçının.

5.Gerektiğinde örnekler kullanın.

6.Sözel yönergeleri görsel uyarıcılarla destekleyin.

7.Çalışmaları birkaç bölüme bölün.

8.Her bir bölümü tamamladıkça mola verin.Öğrenciye devam etmeden önce dinlenme fırsatı verin.

9.Dikkatini toplamakta güçlük çektiğinde,daha önce üzerinde anlaştığınız bir işaret ile öğrencinizi uyarın.

DÜRTÜSELLİK(ATAKLIK) VE AGRESİF(SALDIRGAN) DAVRANIŞLAR İÇİN

1.Bu çocuklarda kontrol eksikliği,bu çocukların kötü olduklarından,arsız olduklarından değil yapısal bozukluklarındandır.

2.Çocukların dürtüsel davranışlarını mümkün olduğu kadar görmeyin.

3.Öğrenci yanlış davrandığında altta yatan nedeni anlamaya çalışın.

4.Kuralları net ve çok açık belirleyin.

5.Kuralları daima pozitif olarak belirleyin.

6.Kuralları sıkça tekrarlayın.

7.Kuralları yazın ve sınıfta dikkati çekecek bir yere asın.

8.Ufak yanlışları cezalandırmayın.

9.Aynı yanlışa her zaman aynı tepkiyi verin.

10.Öğrencileriniz kontrolü yitirdiği durumlarda sakin olmaya çalışın.

11.Akılcı öğütler vermekten kaçının.

12.Tartışmayın.

13.Güç mücadelesine girmeyin.

14.Öğrenciyi sakinleştirmek,kontrolü sağlamak için onu sakin bir yere gönderin.

15.Öğrencinizle ikiniz aranızda kısa molalar için anlaşabilirsiniz.

16.Öğrencinizin kontrolünü kaybetmeye başladığı zamanın belirtilerini tanımasını ona öğretin. (Kızgın yüz ifadesi, ses tonunun düşmancalığı, öfkeli kelimeleri kullanım, inatçılık, sıkıntı halinde artma, ağlamaya meyilli hal)

HAREKETLİLİK İÇİN

1.Fiziksel hareket için öğrenciye gün boyu fırsat sağlayın.Bu öğrencinin aşırı hareketliliğini azaltır. (Ofise bir kısa ziyaret yapmak,bir diğer öğretmene not götürmek,tahtayı silmek, ders sırasında kullanılan materyalleri toplamak kalem açmak vs.)

2.Öğrencinin sınıfa ilişkin görevleri tamamlarken, ayağa kalkmasına, ayaklarını sallamasına, sandalyede ileri geri sallanmasına izin verin.

3.Hiperaktif davranışları azaltması için öğrenciye imkan veren ince motor davranışları ,görmezden gelin.(Parmakları ile sıraya hafifçe vurma,sıranın üstünde kağıt parçaları ile oynama, küçük objelerle oynama, karalama yapma gibi).

4.Öğrenciye kontrolünü yakında kaybedeceğini gösteren işaretleri tanımayı öğretin (Yüz ve kulakların kızarması,kalbin çarpması,sıkıntı,midenin sıkışması).

5.Kontrolünü kaybetmeden önce, düşüncelerini ve duygularını sözelleştirmeyi çocuğa öğretin. ( Bu ödev çok zor.Bu çalışmayı anlamadım.Beni yalnız bırakın.Öfkelenmeye başlıyorum gibi).

6.Harekete geçmeden önce düşünmesini,durmasını çocuğa hatırlatmak için not defterine ya da sıranın üstüne basit görsel ipuçları verin.(Örneğin, kontrolünü sağladığında alacağı ödülün resmi gibi).

7.Rutin işleyişteki değişiklikler stresi arttırıp,sıkıntı ve öfkeye yol açabilir.Uyumu kolaylaştırmak için değişikliklerle ilgili bilgiyi öğrenciye bildirin.(Öğretmenin yokluğunu birkaç gün önceden bildirmek, bir faaliyetin sonlanmasına beş dakika kaldığını bildirmek gibi).

8.Öğrencinin, yapılandırılmamış, kalabalık ve çok sesli ortamlarda davranışları üzerindeki kontrolünü yitirdiğini unutmayın. Aşırı uyarıldığını fark ediyorsanız (tedirgin olduklarını, utandıklarını, arkadaşlarının kendilerine dokunmasından rahatsız olduklarını da dile getirebilirler) kalabalık koridorlardan kaçınmak için sınıfı 2-3 dakika öncesi terk etmesine izin verin.

GERİLİMLİ DURUMLARDA

Gerilimi azaltmak için mizahı kullanın. Mizahın kullanımı öğrencinin zihnini başka yöne çeker ve olması yakınlaşan bir durumu bertaraf eder.

2.Stres altındaki bir çocuk kendiliğinden ve kolaylıkla seçenekleri üretemez. Çatışmaları çözümlemek için alternatif çözümleri araştırın.

3.Uygun dürtü kontrolünü yansıtan davranışlarda bulunduğunda ve yeniden kontrol sağlandığında öğrenciyi ödüllendirin.

PROBLEM DURUMLARINDA

Problem durumlarında kullanılan etkili stratejileri öğrenci ile tartışın.

Problemi teşhiş etmesini ve sözel olarak belirlemesini öğrenciye öğretin. ( Problem nedir? Arkadaşlarıma vurdum).

Uygun amaçları teşhis etmeyi öğrenciye öğretin ( Problemi çözerek sen ne kazanacaksın? Sıkıntıya girmeyeceğim ve diğer insanlarla daha iyi anlaşacağım ).

Probleme çözümler ve alternatif tepkileri üretmede öğrenciye yardım edin. ( Vurmak yerine ne gibi şeyler yapabileceğini düşünüyorsun? Bilmiyorum. Yumruklar yerine kelimelerle dövüşmeye ne dersin? Mümkün ama. Annem ve babam bazı kelimeler söylediğimde kızıyorlar.Onlarla birlikte uygun kelimelerin listesini yapabilirsin. Onların uygun gördüğü kelimeleri kullanabilirsin.

Üretilen alternatif çözümlerin değerlendirilmesinde öğrenciye yardım edin. (İşleyecek mi? Onu daha önce hiç denedin mi? Seni ve diğerlerini etkileyecek mi?)

Çocuğa davranışındaki değişikliğin sonuçlarını nasıl değerlendireceğini öğretin.( İşledi mi? Memnun oldun mu? Yeni bir problem var mı? Çok güç olmadı. İşliyor. Öyle sürpriz oldu ki beni rahat bıraktı.)

Davranışındaki değişikliğin sonuçları hakkında nasıl pozitif ifadeler kullanacağını gösterin (Kızdırıldığımda kavgaya girmemeyi çok iyi becerdim. Kendimle gurur duyuyorum).

ÇALIŞMA ALIŞKANLIKLARINI GELİŞTİRMEK VE BAŞARIYI ARTTIRMAK İÇİN

1.Öğrenciye, her çalışma esnasında aklında tutabileceği miktarda bilgi sunun.

2.Ödevlerin uygunluğunu değerlendirin. Öğrencide engellenme yaratacak (çok zor ve çok uzun ) bir görev vermeyin. Bunun yanı sıra, sıkıcı olabilecek, (çok kolay, çok kısa, çok tekrarlayıcı ) görevlerden de kaçının. Öğrenciye gerektiği kadar nitelikli ve incelikli görevler verin.

3.Öğrenci başarılı oluncaya kadar ödevle ilgili beklentilerinizi azaltın. Öğrenci başarı gösterdikçe ödevlerin güçlüğü ve uzunluğu giderek artırılabilir.

4. Öğrenciyi sınıf ödevinin bitirmeden eve göndermekten kaçının. Bitirilmemiş ödev çocukta ve ailesinde sıkıntı yaratır ve aralarında güç savaşına yol açar. Öğrenci okulda ödevini bitiremezse, enerjisi azalacağından (hem fiziksel hem de bilişsel) evde de tamamlamakta güçlük çekecektir. Öğretmen, öğrencinin başarabileceği bir seviyede azaltılmış bir ödevde kararlı ise, öğrenci ya boş bir zamanında ya da okuldan sonra kalarak bitirilmemiş ödevini tamamlamalıdır. Bu sürenin kısa olmasına dikkat edilmelidir. Öğretmen ve ebeveyn için elverişsiz bir durum olsa bile, ödev tamamlanmadığı sürece bu durumun sürekli uygulanmasında yarar vardır.

5.Ödev vermeseniz bile öğrencinizin evde yarım saatlik bir çalışma periyodunu sürdürmesine destek olun.

6.Ödev kontrolünü mutlaka yapın.

7.Öğrenme isteğini kamçılayan (laboratuar vs.) ilginç bir çevre yaratın. Farklı yöntemler yoluyla ( görsel, işitsel, dokunma, motor…) öğrenmesine olanak tanıyın.

8.Yeni bilgi ve becerileri verdikten hemen sonra, başarılı olmasını beklemeyin. Sözel bilgiyi kısa aralıklarla kesin ve yeniden gözden geçirip özetleyin ve öğrencinin tekrar etmesini sağlayın.

9.Öğrencinin ne kadar küçük olursa olsun başarısını ödüllendirin. Öğrencinin başarısının adımlarını açık bir şekilde tanımlayarak, gayretini ve coşkusunu arttırın. “Zamanını çok iyi değerlendirdin. Her gün 15 dakika çalışarak, dönem ödevini zamanında hazırladın ”. Unutmayın ki öğrenci başarıyı deneyimledikçe yeni bir göreve başlamak, yeni bilgiler edinmek için çaba sarfeder.

10.Başarı sağlamak için sorumluluk üstlenmesinde öğrenciye cesaret verin. Çok fazla koruyucu olmak, çocuğun kişisel başarı duygusunun gelişmesine engel olabilir.

11.Yanlışların önemli öğrenme deneyimleri sağladığı noktasından hareketle, başarısızlığının sorumluluğunu da üzerine alması için cesaret verin.

12.Daha kısa ve daha kolay okuma parçaları üzerinde okuma pratikleri yapın.

13.Uygun hızda okuma güçlüğü varsa geribildirim ve karşılaştırma sağlaması için teyp kaydı kullanımını destekleyin.

14.Konuyu okumadan önce, varsa giriş, özet, gözden geçirme sorularını ya da parçanın sonundaki anlama ve yargılamaya ilişkin soruları okumasını önerin. İkinci aşamada bu sorulara cevap bulmak amacıyla okusun. Bu yöntem, öğrencinin edindiği bilgiye ilişkin farkındalığını arttırır.

15.Yeniden okuma aşaması sırasında kolaylık sağlaması için, konunun önemli yerlerinin altının çizilmesine ya da not edilmesine destek verin.

16. Yüksek sesle tekrarı destekleyin.

17.Öğrencinin kim, ne, ne zaman, nerede, nasıl ve niçin detaylarına odaklanmasını ve bu anahtar kelimelerle düşüncelerini organize etmesini sağlayın.

18.Matematik dersinde süre kullanmayın. Zamanlı testler öğrencide stres yaratır.

19. Test başlamadan önce, öğrencinin test formatını incelemesine izin verin. (Çoktan seçmeli, doğru-yanlış, boşluk doldurma gibi)

20. Genellikle yavaş çalıştıklarından testi tamamlamaları için ek bir süre verin.

21. Sorulara verdiği cevapları gözden geçirmesi için destekleyin.

22. Öğrencinin probleminden çok, yeteneklerini derecelendirin. Örneğin, el yazısını, noktalamalarını, harf ve hece hatalarını değil de, tarih sınavının içeriğini değerlendirin.

23. Öğrencinin yanlış cevaplarının sayısından çok, doğru cevaplarının sayısı ile ilgilenin.

DUYGUSAL OLARAK GÜVENLİ BİR ÇEVRE OLUŞTURMAK İÇİN

1.Bütün öğrenciler aynı özelliklere sahip değildir. Bireysel farklar ve ihtiyaçlar vardır.

2. Öğrencinin entelektüel kapasitesini ortaya koyan ve benlik saygısını geliştiren eğitici bir çevre yaratmalı

3. Sınıf ve okulda öğrencinin özellikleri ile uyumlu değişiklikler yapılmalı.

4.Destekleyici çevre sıkıntı ve stresi azaltır.

5.Öğrenciye saygılı davranışlarda model olunmalı.

6.Öğrenciyi arkadaşlarının anlamasına yardımcı olun.

7.Öğrencinin semptomlarına duyarlı olun ve ona empatik yaklaşın. Eğer öğretmen belirtilere duyarsız ise akranları da öğrenciye olumsuz tepki verirler.

8.Öğrenciye derste uygun olmayan davranışlarından ötürü şımarık, aptal, tembel, yaramaz gibi sözler kullanmayın.

9.Sınıf arkadaşlarının önünde eleştirmekten kaçının.

10.Sınıfta yanına öğrenci ile uyumlu bir ilişki sürdürebilecek uygun bir öğrenci oturtmaya çalışın (iyi not tutabilen, konuşmayan, verilen görevi yerine getirebilen, ona yardım eden birisi olmasına dikkat edin).

İhtiyaç hissedilirse sınıf dışında da destek olabilecek bir iki arkadaştan yararlanın.

11.Derste çeşitli materyaller kullanın.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği madde 24.

ı) Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan öğrencilerin değerlendirilmesi, bu öğrencilerin özellikleri dikkate alınarak daha sık aralıklarla ve kısa süreli sınavlarla yapılır.

Hiperaktivite ve dikkat yetersizliği olan öğrencilerin bu özellikleri göz önüne alınarak, kısa yanıtlı ve az sorulu yazılı sınavlar, ödevler ve projelerle değerlendirilirler.

Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün Kaynaştırma Yoluyla Eğitim Uygulamaları konulu 02/09/2008 tarihli 01/3601 sayılı yazısında;

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Öğrenciler İçin;

Öğrencinizi duvar tarafında olacak şekilde ön sıraya oturtun.

Öğrencinin sınıf içinde yakınında oturan öğrencilerin, öğrenciye uygun model olabilecek kişiler olmasına dikkat edin.

Daha önce işlenen konuları sık sık tekrar edin.

El yazısını geliştirici çalışmalar yapın.

Öğrencinin tutuğu ders notlarını kendi notlarınızdan ya da arkadaşının defterinden kontrol etmesine imkân tanıyın, gerekirse dersi ses kayıt cihazı ile kaydetmesine fırsat verin.

Ödevlerini hazırlarken bilgisayar ve internet kullanmasına izin verin.

Öğrencinin sınıf içinde belli zamanlarda hareket etmesini sağlayacak görevler verin. (Örnek: kalem açma, tahtayı silme)

Sınıf ortamında öğrencin dikkatini dağıtacak olan materyalleri sınıfın arka tarafına alın.

Sınıf içinde bireysel, grup çalışması ve bireysel ödüllendirmeler için köşeler oluşturun.

Yazı yazma problemi olan veya testte başarısız olan öğrencileri sözlü sınav ile değerlendirin.

Metni okuma ile ilgili stratejiler geliştirin. (Örnek: metni okurken önemli bölümlerini renkli kalemle işaretleme)

Sınıf kurallarını belirleyin, bu kuralları tek tek öğretin ve kuralların yazılı/görsel olarak yer aldığı bir pano hazırlayın.

Öğrencinin dürtüselliğini önlemek amacıyla 3D (Dur, Düşün, Davran) tekniğini kullanmasını sağlayın.

Okul ve aile iş birliğinin sağlamak ve öğrencin düzenli izlenmesi amacıyla günlük ve haftalık davranış bildirim kartları hazırlayın.

Sınava hazırlanma becerileri öğretin. (işlenen konuların sınav öncesi özetini yapma ve öncelikli konuları belirleme)

Ders sırasında öğrencinin dikkatinin artması için sözel uyaranlar verin ya da fiziksel etkinlikler planlayın.

Verdiğiniz yönergenin öğrenci tarafından anlaşılıp anlamadığı belirlemek için gerekirse yönergeyi tekrar etmesini isteyin.

Öğrencinin dağınıklığını önlemek amacıyla bölümlere ayrılmış tek ödev defteri kullanmasını sağlayın.

Ödevleri daha kolay yapılabilir parçalara ayırın her bir parçayı tamamladığında ödüllendirin,

Sizin yardımınıza ihtiyacı olduğunda bunu belirten bir işaret seçin. (Örnek: beyaz bir kâğıdı havaya kaldırması, elini havaya kaldırması vb.)

Öğrencinin ödevlerini yapıp yapmadığını her gün kontrol edin ve geri bildirimler verin.

Akranlarının sosyal kabulünü sağlamak amacıyla öğrencinize özel sorumluluklar verin.

Teneffüslerde öğrencinin birlikte oynayıp dolaşabileceği arkadaşlar görevlendirin.

Sınıf içi etkinlikleri öğrencinin başarabileceği şekilde düzenleyin.

Öğrencinin grup çalışmalarına katılımını destekleyin.

Öğrencin uygun olmayan davranışını önlemek için yapmakta olduğu davranış yerine istenilen davranışa yönelik yönerge verin. (Örnek: Sürekli kalem çeviren öğrencinize kalemi çevirme demek yerine “Defterini aç.“ denmesi gibi.)

Sınıf içinde öğrencinizin hareketliliğini kontrol altına tutmaya yönelik belli aralıklarla tüm sınıfın katılacağı gevşeme ve esneme egzersizleri yapın.

Sınavlarda dikkatinin dağılmaması için daha kısa sorulu ve cevaplı sorular sorun.

Sınavlarda küçük molalar ve ek zaman verin.

Öğrencinizi kendi içinde gösterdiği gelişme ile değerlendirin ve öğrencinizin yapamadıklarına değil yapabildiklerine yoğunlaşın.

Öğrencinizin başarılarını anında ödüllendirin.

Öğrencinin okula uyumda yaşadığı güçlüklerin üstesinden gelmesi için okul rehber öğretmeni ve aile ile iş birliği yaparak alınacak önlemleri belirleyin.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Öğrencilerin Eğitiminde

Kullanılabilecek Araç ve Gereçler


Fosforlu kalemler	Ajanda
Renkli etiketler	Elektronik hatırlatma cihazları
Ev-okul iletişim defteri	Bilgisayar
Eğitim yazılımları	Bireysel dinleme cihazları (mp3 çalar, İ-pod, walkman)
Çalışma kâğıtları	Kayıt cihazı ( farklı hızlarda dinlemeye elverişli)
Ekran okuyucu bilgisayar programı	Tarayıcı
Hesap makinesi ( büyük ekranı ve tuşları olan, konuşan hesap makinesi)	Hafıza kartları
Abaküs	Konuşan saatler

MESLEK SEÇİMİNDE BULUNACAK OLANLARA ALTIN ÖĞÜTLER

2012-01-16T12:07:00.000-08:00

Mesleğini isabetli seçemeyip mutsuzolan birçok insanın varlığı, kariyerinizi en etkin şekilde planlamanızıgerektirir.

“Orduda en çabuk çöken askerler en çoksavaşan askerler değildir. Kendilerine yanlış görevler verilen askerlerdir.” Dr.William Menninger

“Kendilerine uygun olmayan işlerde çalışankişiler toplumun uğradığı en ağır zayiatdır” John Stuart Mill

1)Kendinize Etkin Bir Kariyer Planı Yapın;

Gelecekte ne yapmak istiyorsunuz?

Hedefinize erişmek için neler yapmanız gerekiyor?

Hedefinize erişmek için ne tür bir eğitim almak gerekiyor?

Geleceğe dönük bir planınız var mı?

2)Becerilerinizi - İlgilerinizi Araştırın ve Değerlendirin;

Ne yapmaktan hoşlanırsınız?

Kişiliğinizi değerlendirin. Ne tür becerileriniz var?

Kendinizi tanımlamak zorunda kalsaydınız nasıl tanımlardınız?

Sanatsal yönünüz güçlü mü?

Araştırıcı bir kişiliğe sahipsiniz?

Ne kadar girişimcisiniz?

İnsanlarla mı çalışmak istersiniz?

Güçlü ve zayıf yanlarınız nelerdir?

3)Meslekleri ve İlişkili İşleri, Pozisyonlarını Araştırın veÖğrenin;

Ne tür bir meslek sizin ilginize ve kişiliğinize daha uygun?

Seçeceğiniz mesleğin özellikleri nelerdir?

Becerilerinize ve kişiliğinize uygun meslekler nelerdir?

Mesleklerin kazancı nedir?

Geleceğin meslekleri nelerdir?

Modası geçmeyen meslekler var mı?

Anne ve babanızın meslekleri size uygun mu?

4)Becerileriniz ve İlgilerinizle Mesleklerin ÖzellikleriniKarşılaştırın;

Becerileriniz ve ilgilerinizle en çok uyumlu meslekler ve işlersize en uygun kariyer hedefi olacaktır. Arzuladığınız mesleğe uygunbecerileriniz eksik ise telafi etme yoluna gidin. Sırf popüler diye sizeuymayan bir mesleği seçmeyin.

5)Kariyer Hedefinizi Belirleyin (Hedefe nasıl erişeceğiniziplanlayın);

Yüksekokul seçeneği sizin hedeflerinize uygun mu?

Yoksa üniversiteye mi gitmeniz gerekiyor?

Ne kadar bir süre eğitim almak istiyorsunuz?

6)Yüksekokul / Üniversite Seçiminizi Bilinçli Yapın;

Kariyer hedeflerinize uygun yükseköğretim kurumunu belirleyin vetüm çalışmalarınızı buna göre şekillendirin.

Alternatif planlarınız olsun.

Akademik yeterliliğinizle tercihinizi uyumlu hale getirin.

7)Eğitim ve Öğretim Maliyetlerini Hesaplayın;

Bütçenizi yapın.

Gerektiğinde nerelerden destek bulacağınızı araştır.

Banka kredilerini ve ödeme koşullarını öğrenin.

8)Part-Time İş ve Staj İmkanlarını Araştırın;

Eğitim-Öğretim aşamasında staj şartlarını araştırın.

Bir an önce mesleğinizle ilgili iş deneyimi kazanın.

9)Özgeçmişinizi Her Zaman Hazır Tutun;

İyi bir özgeçmiş nasıl hazırlanır öğrenin.

Özgeçmişinizi sık sık güncelleyin ve son halini yanınızdabulundurun.

10)Kariyer Danışmanız Olsun;

Bir kariyer danışmanı ile geleceğinizi planlayın.

11)Aldığınız Eğitimin Uygulama İmkanı Var mı?

Uygulama imkanı olmayan bir eğitim kariyerinizde ilerlemenizi veiş bulmanızı güçleştirir.

YATILI OLMA ÜZERİNE

2012-01-06T01:01:00.000-08:00

Yatak; uyuma, dinlenme vb. amaçlarla üzerine veya içine yatılan eşya, döşek, hane ise; ev, ev halkı, konut, aile anlamlarına karşılık gelmekte ve bu iki kelimenin birleşmesinden ortaya çıkan yatakhane sözcüğü; okul, fabrika vb. yerlerde yatakların konulduğu yer, yatılı okullarda, yurtlarda ve kışlalarda yatılan yer anlamını taşımaktadır. Yatılı okulların çeşitleri arasında;

· Askeri

· Yoksul ve yetimlerin kaldığı

· Dini

· Davranış, öğrenme ve psikolojik sorunları olanlara yönelik rehabilitasyon kurumları

· Mesleki eğitim veren kurumlar

· Üniversiteye hazırlık kurumları

· Dil öğreniminin güçlü olduğu, geleneğe sahip olan ve iyi eğitim olanaklarını önemseyenler tarafından tercih edilen kurumlar yer almaktadır.

Yatılılık, bir okuldaki öğrenci ve görevlilerin bütünü (okul), aile (ev) olunca yani “okul ev olunca“ ortaya çıkmaktadır. Yatılı okulda öğrenciler aralarında kan bağı olmadan birlikte yaşayıp bir mekanı paylaşmaktadırlar. Yatlı okullar aile olmaya soyunmuş kurumlar olmakla birlikte temel görevleri ergeni hayata hazırlamak ve disipline etmektir. ABD’de Yatılı Okullar Derneği (The Association of Boarding Schools) yatılı okulların öğretmen ve öğrencilerin birlikte yaşayıp birlikte öğrendiği geniş aileler haline geldiğini, yatılı okul hayatının dinamik ve bambaşka bir deneyim olmakla beraber öğrenmenin sınıf ya da sıradan bir okul günüyle sınırlandırılmasını reddettiğini belirtmektedir.

Yatılı okulların tarihi çok eskilere dayanmaktadır. Bu okulların ülkemizdeki tarihçesine bakıldığında ise şöyle bir sıralama ortaya çıkmaktadır:

· 10. ve 11. yüzyılda Selçuklularda Nizamiye Medreseleri

· Osmanlılarda Küttab-ı Sebiller

· 14.yüzyılda Acemi Ocakları ve Enderun Mektepleri

· 16., 17. ve 18. yüzyıllarda yabancı azınlık okulları

· 18. yüzyılda Darüşşafaka

· 19. yüzyılda savaşta yetim kalan çocuklar için açılan kurumlar

· 19. yüzyılda okul bulunmayan bölgelerde eğitim veren Köy Enstitüleri

· Yakın günümüzde ise Anadolu Liseleri, Fen Liseleri ve İmam Hatip Liseleri gibi okullar yatılı kurumlar arasında yer almaktadır.

Yatılılık hayatı; karar alma, okulla ilk karşılaşma, yalnızlık, ayrılıkla baş etme, toplu yaşama uyum ve bağlılığın oluşması gibi çeşitli süreçleri içermektedir. Yatılılık karar alma aşamasıyla başlamaktadır. Bu aşama okul sürecinin senaryosunu belirlemektedir. Yatılılık kararını kimlerin, hangi koşullarda, ne tür beklentilerle aldığı önem taşımaktadır çünkü kararın alınış şekli sürecin temelini oluşturmakta ve tüm süreci etkilemektedir. Yatılılık kararıyla birlikte ayrılığa hazırlık, yalnızlık, toplu yaşam, sosyal ilişkiler, yeni kimlik, yeni-eski kimlik çatışması, akademik sorumluluk alma gibi konular gündeme gelmektedir. Ayrılığa hazırlık döneminde; ebeveynle çocuk arasında ayrılığın anlamı, duygu-düşünce paylaşımı, yeni koşullar ve karşılaşabilecekleri durumlarla ilgili konuşulması bu sürece uyum sağlamada etkili olmaktadır.

Ailelerin çocuklarını yatılı okula gönderme nedenleri arasında;

· Kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenmesi

· Daha güçlü bir kişilik yapısına sahip olması

· Daha iyi bir eğitim ve disipline sahip olması

· Daha fazla ders çalışması

· Daha fazla sportif, sanatsal ve sosyal etkinliklerde yer alması vb. bulunmaktadır.

Okulla İlk Karşılaşma-İlk Adım-Yalnızlık aşamasında ise; birinci dereceden akrabalardan uzaklaşma, alışılan sosyal çevreden ayrılma, kalabalık bir grupla yaşama ile yüz yüze gelinmektedir. Artık her şey ortak kullanım içindir, genele yönelik hazırlanmış kişiye özel yanı zayıf ve katı olan kurallar bulunmaktadır. Her aktivite saatle düzenlenmekte ve her şey birlikte yapılmaktadır. Güçlü ve bağlı arkadaşlıklar kurmak zaman almakta, aynı şekilde dayanışma, paylaşma ve gruba aidiyet duygusu da ancak zaman içinde gelişmektedir. Yatılılık sürecinin başlangıcındaki doğal yalnızlık hissi zamanla yerini ya kendine ait bir alana sahip olma ve yalnız kalabilme ihtiyacına ya da gerçekten yalnız kalma ve arkadaşsızlığa bırakmaktadır.

Yatılılık, kurallar, toplu yaşam ve sosyal ilişkiler açısından ele alındığında; yarı ev yarı okul olan, saatlerle ve genele göre düzenlenmiş kurallarla işleyen ortak kullanımın olduğu bir yaşam sürdürülmektedir. Bu ortamda grup kimliği ön plana çıkmakta, kısıtlı bir bireysel var oluşla yüz yüze gelinmekle birlikte sınırlar sorunu yaşanmakta, içten kontrol yerine dıştan kontrol yer almaktadır. Ayrıca yatılı okul hayatında ağabeylik ablalık rolleri ve çeşitli alt gruplar ortaya çıkmaktadır. Akademik ve eğitsel süreç açısından bakıldığında; ailesi veya çevresinde yatılı öğrencilerden yüksek başarı beklentisi oluşabilmektedir.

Kimlik bunalımının yaşandığı ergenlik döneminde yatılılıkla birlikte yeni bir kimlik kazanma sürecine girilmekte ve yeni-eski kimlik çatışmasıyla karşı karşıya gelinebilmektedir. Çocuk yürümeye başladığı andan itibaren bağımsız olmak istemekte, ergenlik döneminde kendi ayakları üzerinde durma, ailesinden özerkleşme isteği daha yoğun şekilde görülmektedir. Genç, anne babasına olan çocuksu bağlılığını hatırlatan her şeyden nefret etmekte, çevresindekilerle olan ilişkilerinde de eski çocuksu bağlılığını hatırlatan her şeyden rahatsız olmaktadır. Bunun yanı sıra çelişkili şekilde bağımlılıktan uzak durmak da istememektedir çünkü yeni, yakın ilişkiler kurmak zorundadır. İşte bu gelgitlerin yaşandığı dönemde yatılılık ergenin ebeveyn otoritesinden kurtulduğu, özgürleştiği alan olduğu için çekici olabilmektedir.

Aileden vazgeçişin, ayrılıkla baş etmenin görüldüğü yatılılıkta hem en zor hem de en keyifli zamanlar yaşanmaktadır. Yatılı öğrenciler arasında bedenin farklılaşması, cinsel gelişim, karşı cinsle ilişkiler, aşk gibi konularda fikirler paylaşılmaktadır. Yatılılıkta mahremiyet de önemli bir konudur. Mahremiyet, ar, mahrem, tabu, kutsal ve dokunulmazlığı içermektedir. Kişinin en gizli gerçeğinin bilgisidir. Yatılılık hayatında artık neredeyse hiç yalnız kalamayan ergenin çoğu zaman “biz” olunan duruma ayak uydurması gerekmektedir. Bu noktada, yatılılık yaşamında öğrencilerin sınırlarını net olarak tanımlaması ve aynı zamanda bunu çevresindekilere girişken şekilde söyleyebilmesi önem taşımaktadır çünkü sınırları net olmayan kişi başkalarının sınırlarını da ihlal edebilmektedir.

Bazen hüzünlü, bazen sancılı, bazen de eğlenceli zamanların ardından gelen okul sonrası dönemde ise; yatılılığın öğrenciler arasında güçlü bağların oluşmasını, dış yaşamla uyum ve hayata hazırlıklı oluşu sağladığı görülmektedir.

Kaynak: Özel Amerikan Robert Lisesi - 8 Mart 2008 “Yatılılık: Okul ev olunca” Sempozyumu Konuşmacı notlarından derlenmiştir.

VEFA REHBERLİK

STRES YÖNETİMİ

KONSANTRASYONUMU NASIL ARTTIRIRIM?

İÇSEL SEBEPLER

Fiziksel Sebepler

Açlık, esneme uykunuzun gelmesi

Kaygılanma

Gözünüzün korkması

Hayal kurma

Kişisel kaygılar

KONSANTRASYON VE BEDENİNİZ

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

MESLEK SEÇİMİNDE BULUNACAK OLANLARA ALTIN ÖĞÜTLER

YATILI OLMA ÜZERİNE

Kaynak: Özel Amerikan Robert Lisesi - 8 Mart 2008 “Yatılılık: Okul ev olunca” Sempozyumu Konuşmacı notlarından derlenmiştir.